Фарғона шаҳар ҳокими Ш.Р.Суярқулов
Вилоят асаларичилар уюшмаси, фанлар номзоди
Электрон почта: fspbee@gmail.com
Ўрганиш ҳеч қачон кеч эмас – фарғоналик асаларичилар кун давомида кўрганларини бўш вақтларида муҳокама қилиб, бу фикрга қайта-қайта қайтишган. 10 кишидан иборат асаларичилар гуруҳи эса профессионал асаларичини танлаб олди – ҳар бирининг 500-1000 асалари оиласи учун ўз асаларихонаси, иккита наслчилик хўжалиги, учта фермер хўжалиги раҳбари, кўп тармоқли асаларичилик фирмаси директори бор. Ва асаларилар билан ишлаш тажрибаси катта - 10 йилдан 40 йилгача. Ва мен кўп нарсага ҳайрон бўлишим керак эди. Гарчи ҳамма нарса тартибда бўлса ҳам.
Исроил халқаро ҳамкорлик агентлиги – МАШАВ ва Қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда халқаро ҳамкорлик маркази – CИНАДCО таклифига биноан Фарғона вилояти асаларичилар уюшмаси асаларичилар гуруҳи “Асалчиликнинг замонавий усуллари” мавзусида ўтказилган ўқув курсида қатнашди. Исроилда, Киббутз Шфайимдаги МАШ-CИНАДCО ўқув марказида. Икки ҳафталик курс декабр ойида бўлиб ўтди, унда бизнинг асаларичилардан ташқари 6 та МДҲ давлатидан яна 20 нафар асаларичилар қатнашди, курс асаларичиликка саёҳатлар, семинарлар ва экскурсиялар билан тўлиб-тошган эдики, у жуда тез ўтиб кетди.
Исроилнинг қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши ва унинг шакллари билан танишишнинг биринчи куниданоқ кўзлар ҳайратда айлана бошлади. Ҳосилдорлик, маҳсулдорлик, унумдорлик, бир ишчига тўғри келадиган маҳсулот, сув сарфи - буларнинг барчаси ваҳий эди. Рус тили курслари департаменти директори, доктор Юрий Озеранскийнинг материал тақдимоти шу қадар қизиқарли ва мазмунли бўлдики, биз қайд қилишга зўрға улгурдик. Ўйлаб кўринг, мамлакатда ҳар бир сигирдан ўртача 11 минг килограммдан ортиқ сут соғиб олинади! Иссиқхоналарда қалампир ҳосили гектарига 250 тоннадан ошади! Ҳамма жойда томчилатиб суғориш мос равишда мавжуд ва сув истеъмоли жуда кам.
Биз борган биринчи асаларичилик Қишлоқ хўжалиги вазирлиги қошидаги Вулқон тадқиқот марказига тегишли эди. СИC лабораториялари энг сўнгги технологиялар билан жиҳозланган, тадқиқот молекуляр даражага қадар амалга оширилиши мумкин - ва буларнинг барчаси кичик ари учун! Балки дунёнинг ҳеч бир жойида илм-фан ва ишлаб чиқариш ўртасида бундай чамбарчас боғлиқлик ё‘қдир. Барча янги асбоб-ускуналар, барча технологиялар, дори-дармонлар, ўзимизнинг барча ишланмаларимиз НИC Вулcани асаларичилик заводларида дастлабки синовдан ўтказилади, сўнгра тавсиялар шаклида Қишлоқ хўжалиги вазирлиги орқали дарҳол мамлакатдаги барча асаларичиларга юборилади. Бу нафақат асаларичиликда, балки қишлоқ хўжалигининг барча соҳаларида ҳам мавжуд. Бугун кашфиёт қилинди ва эртага у аллақачон ишлаб чиқаришда қўлланила бошланди. Бу эса биз Исроил қишлоқ хўжалигида кузатилган ютуқ, илғор технологиялар ютуғига олиб келиши мумкин эмас.
"Жалила гуллари" асалари боғига ташриф - "Микронуклеуснинг тузилиши жуда ўзига хос! Ва у қандай ишлайди?
Битта асаларизорга 50 дан ортиқ асалари оилалари жойлаштирилмайди, асаларилар бир-биридан 500-1000 м масофада жойлашган бўлиб, бу қишлоқ хўжалиги экинларини энг мақбул режимда чанглатиш ва мавжуд камбағал асал коллексиясидан фойдаланиш имконини беради. Вулcани илмий-тадқиқот маркази муҳандис-асаларичи И.Зелдман асаларичилик маҳорати сирлари билан батафсил ўртоқлашди. Асалариларда мевасиз даврнинг ёъқлиги, ҳатто декабр ойида 2-4 зотли ромли асалари оилаларида асалари касалликларига қарши курашни сезиларли даражада мураккаблаштиради. Малика асалариларни инкубатсия қилиш технологияси, асалариларни танлаш, озиқлантириш ва парваришлаш, чанглатиш, даволаш – саволлар тинимсиз ёғди ва барчасига атрофлича жавоблар берилди. Бу бизни бироз кейинроқ ҳайратда қолдирди - барча мутахассислар, асаларичилар, олимлар, ўқитувчилар - мавжуд ишланмалар билан батафсил баҳам кўришга ҳаракат қилишди. Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Вулканий илмий-тадқиқот марказида кейинги ўрганишлар асаларичиларнинг билим базасини сезиларли даражада бойитди.
Исроил шимолидаги баланд тоғларда биз бир нечта ёрдамчилари билан асаларичи аёл бошчилигидаги Жалила гуллари асаларизорига ташриф буюрдик. Унинг фаолиятининг асосий ёъналиши - боғларни чанглатиш, тоғларда асал йиғиш, наслчилик материалини тортиб олиш. Лекин, энг муҳими, ўз ишига бўлган иштиёқи, асалариларга бўлган меҳр-муҳаббати, фермадаги ишларнинг муносабати ва ташкилийлиги уни ҳайратда қолдирди. Ҳамма нарса пухта, ўз вақтида ва ишбилармонлик билан амалга оширилди. Савдода деярли ҳеч қандай қийинчиликлар ёъқ, йиллар давомида ишлаб чиқилган тасвир ёрдам беради. 20-30 граммдан ва бир неча килограммли идишларгача бўлган чиройли асал пакетлари, оригинал маркали теглар, мослашувчан чегирмалар тизими. Ҳамма нарса мижозга мослаштирилган.
"Михманим" оилавий асаларичилик корхонаси. Асаларичилар кекса эр-хотиндир. Кичкина асаларичилик музейи, ҳатто бир неча минг йиллар олдин асаларилар этиштирилган асалари уялари ҳам мавжуд. Қадоқланган асалнинг хилма-хиллигига асал шароби - меад қўшилади. Унга талаб ҳам бор, дейди эгалари.
Ақлли ва ҳарбий, оддий ва қатъий босқичли асаларичилик тармоғида биз собиқ ҳарбий учувчи жаноб Хагаи Шитзерни кўрдик. Рамкалар ва янги уяларни таъмирлаш ва ишлаб чиқариш учун кўплаб машина ва мосламаларга эга кичик устахона, маҳсулот учун улкан танклар билан асал қуйиш учун махсус устахона, тўлдириш устахонаси, ташиш, юклаш ва ишларни энгиллаштириш учун машиналар ва қурилмаларнинг кичик парки. асаларилар. Барча асаларизорлар тоғларда қишламоқда, хўжаликда қишлаш жараёнини назорат қилиш учун захира малика ва ўнлаб оилаларга эга микроядролар паркигина бор. "Гамла" асаларичилик заводи Голан тепаликларида жойлашган бўлиб, у эрда Х. Шитсер ўз ўғли ва бир нечта ёрдамчилари билан 1000 тагача асалари оилаларига хизмат қилади. Улар учун асаларилар билан ишлаш нафақат бизнес, балки бу, биринчи навбатда, меҳрибон муносабат, асалариларга бўлган муҳаббат, уларни тушуниш ва ўзига хос шаҳвоний ҳолат эканлигини ҳис қилади.
Собиқ ҳарбий учувчи жаноб Хагаи Шитзер томонидан Голан тепаликларидаги Гамла асаларихонасида асал асал экстрактори.
Асаларилар билан 40 йилдан ортиқ тажрибага эга, 20 йилдан ортиқ асаларичилар жамоат ташкилоти раҳбари сифатида, яъни. асаларичилар билан яқиндан ҳамкорлик қилиб, шундай хулосага келдимки, асаларичи ва асаларилар ўртасидаги муносабат алоҳида руҳий ҳолат, бу алоҳида фалсафа. 2-3, кўпи билан ўнлаб асалари оиласи бўлган асаларичилар бор – улар учун асаларилар дам олиш, бу парвоз, бу фантазия, улар фойда ва пул учун эмас; улар кириш эшиги ёнида соатлаб чўккалаб ўтиришлари ва асалариларнинг ишини кузатишлари мумкин - улар сувни, гулчангларни, нектарни қандай олиб юришларини, уйларини исталмаган меҳмонлардан қандай ҳимоя қилишларини, келаётган асалариларни текширишларини, улар қандай тозалашларини, тозалашларини, вентилятсия қилишларини ҳеч қачон билмайдилар, лекин сиз ҳеч қачон билмайсиз. асаларилар оиласи қилишлари керак. Бу асалариларга бўлган ўзгача муҳаббат, уларни тушуниш қобилияти, уларнинг эҳтиёж ва талабларини идрок этиш, бу асаларилар билан руҳий суҳбат, бу ниҳоятда ўзига хос руҳий ҳолат!
Иқтисодиёт, билим ва касбий маҳорат қонунларига асосланган асаларичилик бизнеси мавжуд. Бу эрда ҳамма нарса ҳисоблаб чиқилган ва тўғри бажарилган. Аммо агар асаларичи бизнесда асалариларга алоҳида муносабатда бўлган, севги ва тушуниш билан қатнашса, унда бу бизнес одатда бошқаларникидан кўра яхшироқ ва фойдалироқ бўлади. Шундай қилиб, Исроилда мен ўз ишини севадиган, асаларичилик ва асаларичиликни тушунадиган бундай асаларичиларнинг кўпчилигини кузатишга мажбур бўлдим.
Киббутс асаларичилик заводи "Еин Ҳарод". 1933 йилда жамоат сифатида ташкил этилган, у бутун киббутзга тегишли (бу СССРдаги бизнинг колхозларимиз билан бир хил, аммо бошқа онгли даражада). Туманда фаолият юритаётган уч мингга яқин асалари оилалари, ўнлаб асаларичилик корхоналари, шунингдек, ҳамкорлик қилаётган асаларичилар асалариларни сақлаш ва ташишдан тортиб, асал олиш, сақлаш ва қадоқлашгача бўлган барча замонавий технологиялар билан жиҳозланган. Асални тайёрлаш, уни филтрлаш ва ўнлаб грамм ва 200 литргача бўлган турли идишларга тўлдириш учун бир нечта линиялар. Ҳар бир ёъналишда алоҳида мутахассис бор, кимдир чанглатиш жараёнига эргашган асаларилар учун жавоб беради, иккинчиси асални помпалайди, тўртинчиси маркетинг билан шуғулланади. Товар айланмаси - юзлаб тонна юқори сифатли асал. Бу эрда асаларичилик юқори технологияли, тўлиқ тсиклли саноат бўлиб, у эрда ҳамма нарса энг майда деталларгача ҳисоблаб чиқилади ва шунга мос равишда киббутзга сезиларли фойда келтиради.
Исроил жанубидаги Боаз Канот оилавий фермасида иш бироз бошқача ёълга қўйилган. Беш мингдан ортиқ асалари оилалари етиштирилади, ўрамлар, унумдор маликалар сотилади, шартномалар асосида қишлоқ хўжалиги плантатсиялари ва иссиқхоналар чангланади, асал улгуржи тайёрлов ташкилотларига чакана савдодан 2 баробар арзон нархда сотилади. Фермер хўжалиги раҳбари Б. Канот ўғли ва бир қанча ёрдамчилари билан асалариларни боқмоқда. Асаларичиликда туғилган, асалариларга меҳр қўйган, атрофига ҳамфикрларни тўплаган, ўғлини шундай руҳда тарбиялаган асаларичининг меҳнаткаш қўллари соҳадаги барча ишларда ўзига хос из қолдирмоқда. Калитни олиб, машина капотига киринг, асаларизорни олиб боринг, асалариларнинг жорий текшируви, личинкаларнинг кўчирилиши ва маликаларнинг тухумдан чиқиши - ҳаммаси Боаздан чиқади ва у ўз ўртоқларидан ҳам худди шундай талаб қилади. - қурол. Хонадоннинг ҳамма жойида тартиб, озодалик ҳукм суради, ҳамма нарса пештахталарга қўйилган - асаларичиликнинг ўзи бошқача. Асалариларга эгасининг меҳрибон ва самимий муносабатини ҳис қилиш мумкин. Улар худди шундай жавоб беришади. Иқтисодий самарадорлик қаерда юқорироқ - "Боаз Канот" оилавий фермасида ёки "Еин Ҳарод" кибутсида баҳслашиш мумкин.
Қайси асаларихона бўлишимиздан қат’ий назар, асаларичилардан асаларилар учун солиқ ва турли тўловлар бўйича шикоятларни эшитмаганман. Ва улар Исроилда катта. Мисол учун, ҳар қандай маҳсулотни сотишдан хусусий савдогарлар ҳам, фирмалар ҳам, у асал, пакетлар, чанглатиш ёки бачадон бўлсин, 18% ҚҚС солиғини ёки улар айтганидек, "президентлик солиғи" ни тўлайди. Бундан ташқари, Исроил асаларичилар ассотсиатсиясининг ҳар бир асалари оиласи учун улар чакана нархларда 1,5 кг асал миқдорида аъзолик бадалларини тўлайдилар - бу жуда катта пул. Ва бу ўртача асал маҳсулдорлиги оила бошига 40-50 кг асални ташкил этишига ва чанглатиш учун тўлов АҚШга қараганда икки баравар кам бўлишига қарамай. Биз учун асаларичиларнинг Исроил иш шароитларини синаб кўрар эканман, асаларичилик шартларидан чиқиб кетишга муваффақ бўлган асаларичиларимизнинг ярми қолишига ишончим комил эмас.
Биз у эрда кўп нарсага ҳайрон бўлдик. Ушбу курс туфайли биз Исроилнинг ҳақиқий ҳақиқатини, оддий одамларнинг ҳаётини, турмуш тарзини, ишларини, уйларини, турли хил рангдаги одамлар ўртасидаги муносабатларни ўз кўзимиз билан кўриш бахтига муяссар бўлдик. Исроилда ҳақиқатан ҳам замонавий, илғор ва бағрикенг жамият барпо этилди. Икки ҳафта давомида биз исроилликлар билан ёнма-ён яшадик ва уларнинг бизга нисбатан меҳрибон муносабатидан ҳайратда қолдик. Биз исроилликларнинг ҳаётини ичкаридан кўришимиз мумкин эди - буни ҳеч қандай хабарлар, мақолалар, фотосуратлар билан айтиб бўлмайди. Биз Исроил халқини ўраб турган аурани ҳис қилдик ва нега исроилликлар ўз мамлакатлари билан фахрланишларини тушундик! Биз Исроил ўзининг сўнгги 60+ йилида нима қила олганидан хурсанд бўлдик!
Исроилда бўлганимиз давомида 20-30 ва 3-5 мингта асалари оиласига эга бўлган асаларичи-олим ва мутахассислар билан учрашдик. Уларнинг меҳнати, асаларичилик шароити, фойдаланаётган асбоб-ускуналари ва асбобларини кўрдик. Бу биолга қарамай Мамлакатларимиздаги асаларилар ассортименти амалда бир хил, аммо асаларичиликдаги ёндашув ва ташкилийлик, исроиллик асаларичиларнинг иш шароити ва кўлами бутунлай бошқача. Биз тўплаган тажрибамизни ортиқча баҳолаб бўлмайди. Ўйлаймизки, Исроил асаларичилик усулларини Ўзбекистонда қўллаш асаларичилик соҳасини фаоллаштиради ва уни янада юқори босқичга кўтаради.
Лекин, энг муҳими, жонсиз чўл ва яланғоч тошлар орасида, деярли сув ёъқ шароитда боғлар ва қишлоқ хўжалиги плантатсияларининг улкан плантатсиялари ўстирилгани, минглаб, минглаб гектар иссиқхоналар ва кичик бир қишлоқ хўжалиги экинлари етиштирилгани бизни ҳайратда қолдирди. Исроил аҳолисининг бир қисми нафақат ўз мамлакатини озиқ-овқат билан таъминлайди, балки уни дунёнинг кўплаб мамлакатларига экспорт қилади! Минг йиллар аввал яҳудий пайғамбарлари халқни бир неча бўлак нон ва балиқ билан тўйдиришлари мумкин бўлган мўъжиза билан солиштириш мумкин бўлган мўъжиза эмасми!
Ва энг ажабланарлиси шундаки, исроилликлар илғор билимларни бутун дунёга бефарқлик билан узатмоқдалар, буни Киббутз Шфайимдаги МАШАВ-CИНАДCО халқаро ўқув маркази тасдиқлайди, у эрда биз таълим олган ва биздан олдин 150 дан ортиқ давлат вакиллари бўлган! Бу ўша қадимий ан’аналарнинг давоми эмасми, инсоният пайдо бўлган пайтда яҳудий воизлари бутун дунё бўйлаб одамларга ҳаётнинг тўғри тартибини ўргатган, уларга умид уйғотган, уларга илиқлик ва ёруғлик берган! Ва бугун, минг йиллар ўтиб (!!!), ўша яҳудий ваъзгўйларининг авлодлари бутун дунёдаги одамларга қандай қилиб тўғри яшашни, уларга умид беришни, уларга илиқлик ва ёруғликни беришни ўргатади!
Ишончимиз комилки, имкон қадар кўпроқ одамлар ушбу ва шунга ўхшаш таълим дастурлари учун Исроилга саёҳат қилишлари ва исроилликларнинг ҳақиқий ҳаётини кўришлари керак, бу мамлакат энг оғир халқаро шароитларда омон қолган ва шунга қарамай, иқтисодий ютуқ ва фаровонлик намунасидир. ; Исроилнинг асосий бойлиги – халқи, илғор ғоялари ва технологиялари, илм-фан ва ишлаб чиқариш ўртасидаги чамбарчас боғлиқликдир. Биз нафақат профессионал даражада ўргандик, балки қандай қилиб тўғри яшашни, дунёни яхши томонга ўзгартиришни ҳам ўргандик. Сувга ташланган тошнинг тўлқинлари тўлқинларни таратганидек, Исроилга ташриф буюрган биздан ҳам дўстлик, яхшилик, тинчлик ва инсоният жамиятининг тўғри тузилиши тўлқинлари таралади. Бу мамлакатларимизга, халқларимизга тинчлик ва фаровонлик олиб келишига ишончимиз комил.
