Ушбу мақола "Правда Востока" газетасида 2013 йил 03 январда чоп этилган.
Фермерлик лазери
Фермер Каримбой Собировнинг куни кузги буғдой майдонини кезишдан бошланади. Кенг дала уфқгача яшил рангга айланади. Ва у биринчи йил бўлмаса-да, мўл ҳосил йиғиб, текис қулоқларга қараб, бутун қалби билан қувонади. Бу натижага эришишда инноватсион қишлоқ хўжалиги технологиялари ёрдам берди.
Хоразм вилояти Гурлен туманидаги “Собир гурлани” фермер хўжалиги муваффақият қозонган хўжаликлардан. Қаттиқ иқлим ҳам, шўр тупроқ ҳам буғдойдан юқори ҳосил олишга халақит бермайди. Яқинда бу яшил рангга ботган такоз бошқача кўринарди. 150 гектар тўрт қисмга бўлинган, улар орасидаги фарқ қирқ сантиметрга этган. Суғорилганда сув пасттекисликларни босиб, ер ости сувларини кўтарган, туз пайдо бўлган. Шу сабабли далани кўп сув билан ювиш керак эди. Ва юқорида жойлашган жойлар намликсиз бўғилиб қолди.
Деҳқон қанча уринмасин, далани текислай олмади. Шунда Каримбай Собиров олимлардан ёрдам сўраб мурожаат қилди. Хоразм “КРАСС” агроконсалтинг маркази мутахассислари лазерли текислаш ишларини олиб боришни маслаҳат беришди. Анъанавий лазерли текислашдан фарқли ўлароқ, у юқори аниқликдаги топографик бир хилликка эришиш ва шу билан бегона ўтлардан халос бўлиш ва ўсимликларнинг бир вақтнинг ўзида пишиб этишига эришиш имконини беради. Жараён оддий. Лазер минораси сирт баландлигини ўлчайди, трактор кабинасига сигнал узатади. Кейин маълумотлар қирғичга берилади, бу эса тупроқни керакли баландликка кесиб ташлайди. Хато одатда икки сантиметрдан ошмайди. Бир хил ва самарали суғориш таъминланади.
Мазкур агроинноватсияни вилоятда жорий этиш 2010-йилда марказнинг “Ўзбекистоннинг Хоразм вилоятида суғорма деҳқончиликни барқарор ривожлантириш учун ресурс тежовчи технологияларни оммалаштириш” лойиҳаси доирасида бошланган эди. У Глобал экологик фонднинг Кичик грантлар дастури томонидан қўллаб-қувватланди. Мақсад деҳқонларга замонавий деҳқончилик усулларини ўргатиш эди. Тренинглар ва семинарлар учун бир нечта даражаларни сотиб олдик. 2011-йилда лазер “Собир Гурлани” фермер хўжалигига ҳам “зиёрат қилган”. Ҳозир кузги буғдой ҳам бирдек тез униб чиқди, ҳосил мўл бўлди. Сув сарфини қарийб чоракга камайтириш мумкин бўлди, тупроқ шўрланиши камайди.
– Усул муваффақияти мамлакатимизнинг бошқа ҳудудларида ҳам ўз тасдиғини топди. Фойдали тажрибани оммалаштириш керак, – дейди Хоразм вилояти фермерлар кенгаши раиси Баҳодир Тожиев. - Унинг алоҳида аҳамияти шундаки, у сувни тежашга ёрдам беради.
Лазерли текислаш КРАСС мутахассисларининг арсеналидаги ягона усул эмас. Бу эрда улар қийин иқлим шароитида муваффақиятли деҳқончиликнинг кенг кўламли масалалари билан шуғулланадилар.
– Суғоришнинг мавжуд ресурслари, усул ва технологияларини таҳлил қилиш, тупроқ унумдорлигини бошқариш, шунингдек, фермер хўжалигини режалаштириш ва бюджетлаштириш, ахборот технологияларидан фойдаланишни ўргатамиз, – дейди Хоразм агромаслаҳат маркази катта илмий ходими Инна Руденко. "КРАСС". – Бундан ташқари, биз биринчи навбатда кичик фермер хўжаликлари ва кичик хусусий қишлоқ хўжалиги корхоналари билан ишлашга ҳаракат қиламиз.
Бугунги кунда ННТ тузилмасида ГИС-лойиҳалаш, тупроқ унумдорлигини таҳлил қилиш, қишлоқ хўжалиги фаолиятининг иқтисодий жиҳатлари билан шуғулланувчи бўлимлар мавжуд. КРАСС мутахассислари бир қанча халқаро лойиҳаларда иштирок этмоқда. Германия халқаро ҳамкорлик жамияти (ГИЗ), қуруқ ҳудудларда қишлоқ хўжалиги тадқиқотлари халқаро маркази (ИКАРДА) ва бошқалар билан яқин алоқалар ўрнатилган бўлиб, бу чўлланиш ва тупроқ шўрланишига қарши курашишнинг янги усулларини тезкорлик билан ўрганиш имконини беради.
– Илгари тупроқнинг шўрланиш даражасини тўлиқ ўрганиш учун бир неча ой керак эди. Замонавий қурилмалар бир неча соат ичида натижа беради. Биз уларни фермерларга кўрсатамиз, улардан қандай қилиб яхшироқ фойдаланишни айтамиз. Ихтиёримизда тупроқдаги азот миқдорини аниқлайдиган, зарур ўғитлар миқдорини тўғри ҳисоблаш имконини берувчи ускуналар ҳам мавжуд, – дейди Инна Руденко. – Тупроқнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш ва ресурсларни тежаш усулларини тарғиб қиламиз.
Каримбай Собиров “КРАСС” марказига тез-тез келиб туради. У ҳеч қачон билим багажини тўлдиришдан тўхтамайди. Ва қўшниларни тортади. Ахир, кўп муаммоларни ёлғиз ҳал қилиб бўлмайди. Фермер маҳаллий канални изолятсия қилишни режалаштирмоқда. Қуруқ ёз даврида унинг суви этарли суғориш учун этарли эмас. Янгиариқ туманидаги ҳамкасбларнинг мисоли аллақачон мавжуд - агар сиз пастки қисми бўйлаб оддий пластик плёнка ётқизсангиз, сиз қимматбаҳо намликни ёъқотишни сезиларли даражада камайтиришингиз мумкин.
"Агар сиз янги ва яхши нарса қилишга ҳаракат қилсангиз, сизни қўллаб-қувватлашга доимо тайёр одамлар бўлади", деб ҳисоблайди Собиров.
