Абдумурод Ашуров жорий йилнинг эрта баҳорида яқин атрофдаги шаҳарлар бозорларига кўкат ва булғор қалампири, ёзда помидор, картошка, узум, олма етказиб берди. Кузда мен ёнғоқ ва анор йиғишга муваффақ бўлдим, лимоннинг пишишини кутяпман ва қишда у янги бодринг сотишни режалаштирмоқда. Савол туғилади, Китоб туманининг Чиғатой тоғ олди қишлоғида жойлашган “Жўрабек Абдумурод ўғли” кичик деҳқон хўжалиги раҳбари қандай қилиб йилнинг исталган фаслида мева-сабзавотлардан мўл ҳосил олади? Жавоб оддий: тинимсиз меҳнат, кўп йиллик тажриба ва саховатли жануб қуёши орқали.
Сабзавот-мевадан йилига тўрт бўлмаса, икки-уч ҳосил олаётган қишлоқдошларимиз кўпинча Абудумурод аканинг ҳузурига келиб, иссиқхона қуришнинг яхши ё‘ли бўлади. Зеро, бу тажрибали боғбон сўнгги йилларда бир неча турдаги энергия тежамкор иссиқхоналарни синовдан ўтказди ва муваффақиятга эришди. Мисол учун, унинг "хандақдаги термоси" ни олайлик - бу уч гектардан сал кўпроқ майдонга эга иссиқхона бўлиб, у эрда ҳозир 30 дан ортиқ Меер лимон дарахти ўсади. Унинг ўзига хос жиҳати шундаки, бу ерда ситрус мевалари махсус қазилган “ҳандак” – эни тўрт метр, чуқурлиги қарийб бир ярим метр бўлган хандақ тубига экилган. Қишда дарахтлар совуқдан металл камарларга чўзилган икки қатламли қалин пластик плёнка билан ҳимояланган. Филм қуёш нурини яхши ўтказади ва унинг икки қатлами ўртасида қўшимча ҳимоя яратилади - термос таъсирини келтириб чиқарадиган иссиқ ҳаво қатлами - шунинг учун иссиқхона номи.
“Кўчатлар кам бўлса-да, иссиқхонада эрта сабзавот, кўкатлар, помидор ва бодрингнинг қишки навларини етиштирди ва ўтган йили биз тситрус меваларидан биринчи ҳосилни олдик – ярим тоннадан ортиқ мева бизга қўшимча даромад келтирди. бир неча миллион сўм, – дейди деҳқон хўжалиги раҳбари Жўрабек Абдумурод кўмир етиштирувчи А.Ашуров. – Бу йил лимондан уч баробар кўп ҳосил олишни мўлжаллаяпмиз. Ҳар ҳолда, ҳозир дарахтларда камида 30-40 килограмм мева бор. Уларнинг аста-секин ёрқин сариқ рангга эга бўлишини кўриш жуда ёқимли.
Айни пайтда Ашуровлар оиласи а’золари январ ойи ўрталаригача сотмоқчи бўлган икки сотих майдонни эгаллаган яна бир иссиқхонада бодринг етиштирилди. Бу иссиқхонада эса ўнлаб ситрус дарахти, ёш лимон кўчатлари етиштирилмоқда. Яқин келажакда улар оилавий бюджет учун даромад олишни бошлайдилар.
– Кўриб турганингиздек, бу иссиқхона биринчисидан дизайни билан ҳам, қуёш энергиясидан фойдаланиш тамойили билан ҳам фарқ қилади, – дейди Савдо-саноат палатасининг махсус лойиҳаси доирасида янги технологияларни ўрганган китобхон боғбон. Оʻзбекистон ва ПРООНнинг “Оʻзбекистон бизнес форуми (2-босқич)” лойиҳаси.Глобал экологик фонднинг Кичик грантлар дастури коʻмагида “Оʻзбекистонда энергия тежамкор иссиқхоналарни синовдан оʻтказиш ва мослаштириш. - У куз-қиш даврида қуёш траекториясини ҳисобга олган ҳолда қурилган, яъни зич полиетилен билан қопланган олд қисми қатъий жанубга қараган. Шу туфайли иссиқхонага қуёш нурларининг энг катта кириб боришига эришилади. Қалинлиги тахминан 80 сантиметр бўлган орқа ва ён деворлар, агар керак бўлса, уларнинг ичида иссиқ ҳаво қатлами яратилиши учун қурилган. Бунинг устига, полиетилен остида мобил термо адёл бор, у брезентдан, синтетик қишлаштиргичдан ва қўпол каликодан қилинган. Қишда, қуёш ботганидан кейин, биз ўсимликларни қоплаш учун фойдаланамиз. Термал адёл иссиқхона ичидаги иссиқликни тўсиб қўяди ва совуқ ҳаво ва бинонинг деворлари ўртасида буфер ҳосил қилади. Бу бизга кўмирдан фойдаланмасдан сабзавот этиштириш имконини беради, бу эса бир хил ҳажмдаги анъанавий иссиқхона учун камида 5-6 тоннани талаб қилади.
Деҳқон хўжалигига иссиқхоналардан ташқари боғ ва узумзорлар ҳам яхши даромад келтирмоқда, бироқ кичик оила а’золари ҳали ҳам иссиқхона бизнесини асосий бизнес сифатида ривожлантириш ниятида. Қиш мавсуми бошланишига қадар хандақда ўстирилган яна қирқ уч ва тўрт йиллик ситрус дарахтини совуқдан асраш мақсадида “термос” тамойили бўйича яна бир иссиқхона қуришни якунлаш ниятида. Иқтисодиётдаги иссиқхоналарнинг бирортасида амалда фойдаланилмаётган ёқилғи тежамкорлиги ишлаб чиқаришни босқичма-босқич кенгайтириш учун зарур қурилиш ва махсус материалларга маблағ ажратиш имконини бермоқда.
Тажрибачи боғбоннинг муваффақиятли тажрибасини эндиликда нафақат қўшнилари, балки вилоятнинг бошқа қишлоқлари аҳолиси ҳам ўзлаштирмоқда. Қолаверса, муваффақиятли иссиқхона бизнесининг бошқа таркибий қисмлари – ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, машаққатли меҳнат ва қуёш энергетикаси бутун Ўзбекистонда бўлгани каби Қашқадарёда ҳам кам эмас.
Ботир Темиров.
Шахсий. корр. "Шарқ ҳақиқатлари".
Қашқадарё вилояти.
Ушбу материал “Правда Востока” газетасининг 2013 йил 18 октябрдаги 201-сонида э’лон қилинган ва газета сайтида э’лон қилинган: http://pv.uz/economics/selyskoe-hozyaystvo/12178
Сурат муаллифи Шуҳрат Хидиров
