Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси томонидан Глобал экологик фонднинг (ПМГЕФ) Ўзбекистондаги Кичик грантлар дастури ҳамда “Екосан” экология ва саломатлик халқаро жамоат фонди билан ҳамкорликда ташкил этилган медиа-тур материаллари асосида.

Фермерларга оддий ечимлар керак

Хоразмга сафари чогʻида баʼзан айиқ қоʻшигʻидан Балуга оддий соʻровлар ҳақида соʻзлар ёки Рутерфорднинг “Агар олим саккиз ёшли болага нима қилаётганини тушунтира олмаса, у чарлатан эди” деган иқтибослар вақти-вақти билан пайдо боʻлади. унинг бошида.

Хоразм вилояти Гурлен туманилик фермер Каримбой Собиров ўз далаларида лазерли текислаш технологиясини жорий этиш тажрибаси ва эришилган натижалар ҳақида гапиради. Каримбой Собиров вилоятда муваффақият қозонган фермерлардан. У доимо очиқ ва янгиликка тайёр.(ПОДПИС)

Кўрсатилган қишлоқ хўжалиги технологиялари шунчалик содда ва тушунарли эди, баъзан ибтидоийлик даражасига кўра, улар ҳайратланарли шубҳаларни келтириб чиқарди. Дарҳақиқат, бугунги кунда инноватсиялар асосан нано ва бошқа юқори технологиялар билан боғлиқ. Аммо бу оддий эчимларни амалга оширишдан олинган иқтисодий самара уларни қўллаб-қувватловчи энг яхши далил бўлди.

Селофан канали

Мисол учун, янгидан узоқ, лекин унутилган, пластик қоплама ёрдамида гидроизолятсия усули. Эрга қазилган оддий каналларда филтрация натижасида ёъқотишлар 60% гача этади - бу сув миқдори тупроққа киради. Катта ёъқотишлар, айниқса мелиоратив тармоқлар кўлами билан солиштирганда. Маʼлумот учун, Оʻзбекистонда умумий сув истеʼмолининг 92 фоизи сугʻориш учун зарур. Фақат Хоразм вилоятида 17 минг км га яқин. суғориш ва дренаж каналлари. Албатта, уларнинг энг каттаси бетон изолятсияга эга. Аммо қолганлари ва бу минтақадаги каналларнинг 90% дан ортиғи очиқ эрга ётқизилган ва филтрга қарши қопламага эга эмас. Натижада каналларнинг самарадорлиги жуда паст бўлиб, сув манбасидан далага ташишда кўп миқдорда сув ё‘қотилади. Уларнинг барчасини бетон товоқларга қўйиш жуда қиммат қарор. Эҳтимол, алтернатива пластик қоплама билан гидроизолятсия бўлиши мумкин. Полиетиленнинг ягона душмани ултрабинафша нурлар бўлиб, у каналнинг ён томонларида плёнканинг тупроқ билан сепилиши устидан доимий назоратни талаб қилади. Акс ҳолда, бундай гидроизолятсиянинг амал қилиш муддати амалда чексиздир.

ГЕЖ КГД лойиҳалари доирасида Урганч давлат университети (УДУ) томонидан иккита каналнинг участкаларини полиетилен билан гидроизолятсия қилиш ишлари амалга оширилди. Улардан бири Наврўз-Яп каналининг узунлиги 2,6 км. Канал 400 гектар суғориладиган ерни сув билан та’минлайди. Бу ҳудудда 2500 киши истиқомат қилади, бир қанча фермер хоʻжаликлари мавжуд. Каналнинг ўтказувчанлиги 1,5 - 2 м3 / сек, лекин инфилтрация туфайли сув суғориладиган далаларга этарли миқдорда этиб бормади.

"Наврўз-яп" каналида

Гидроизолятсиядан кейин 1 км. канал, бу соҳада филтрация 50% дан 10-5% гача камайди. “Наврўз-яп” каналида 6 ой давомида 10 451 минг маблағ тежалди. м3 сув. Бу суғориш майдонини ҳам, сифатини ҳам сезиларли даражада ошириш имконини берди. Каналнинг бутун узунлиги бўйлаб плёнка ётқизадиган бўлсак, “Наврўз-Яп” канали хизмат кўрсатувчи ме’ёрий 400 гектар суғориладиган ердан ташқари, мавжуд сув яна 522 гектарга етади.

Шунингдек, амалга оширилган ишлардан сўнг, туб ва сув сатҳининг кўтарилиши сабабли суғориш энди аввалгидек насослар билан сув тортмасдан, тортишиш кучи билан амалга оширилади. Бу энергия харажатларини сезиларли даражада камайтириш имконини берди.

Каналнинг 1 км масофасини гидроизолятсия қилиш учун жами 32,2 миллион сўм маблағ сарфланди. Шу билан бирга, суғориш суви етказиб бериш бўйича жами харажатлар 20,1 миллион сўмга, электр энергияси нархи эса 20,1 миллион сўмга камайган. Қўшимча ҳосилдан олинган даромад. Ҳисобланган тўлов бир йилдан икки йилгача. Кўриниб турибдики, фойдаси аниқ. Лекин буджет камдек туюлса-да, каналнинг ҳар километрига 32 миллион сўмдан сармоя киритиш ҳамманинг ҳам қўлидан келавермайди. Ва шунга қарамай, ушбу технологиядан фойдаланиш ниятида бўлган фермерлар аллақачон мавжуд. Улар, айниқса, сўнгги йилларда этишмовчилик кучайган шароитда, бу уларга этарли миқдорда суғоришни таъминлаш имконини беради, деб умид қилмоқдалар.

Лазернинг маблағ йиғиш ва иқтисодий самарадорлиги

“Лойиҳа муваффақиятининг энг яхши коʻрсаткичи одамлар илгари сурилаётган технологияларни оʻзлари сотиб олиб, улардан фойдаланишни бошлашларидир, – дейди УРГУ ректори Роʻзимбай Эшчанов. Деҳқонлар келиб кўриб, ўз хўжаликларида фойдаланмоқчи. Технология одамларга боради. ”

Шундай қилиб, масалан, ҳозир бу лазерли текислаш (11_2012-сон "ЕО" га қаранг) ва биогаз билан содир бўлмоқда. ПМГЕФ ва ПРООН Тараққиёт дастурининг “Миллий иқтисодиётни кам углеродли ривожланиш ёʻлига оʻтишда Оʻзбекистонни қоʻллаб-қувватлаш” лойиҳаси томонидан яратилган биогаз технологиялари демо-маркази аллақачон республикамизнинг турли ҳудудларидан 250 дан ортиқ фермерларни оʻқитган. .

Лойиҳанинг муваффақияти учун унинг иқтисодий самарадорлиги катта аҳамиятга эга. Иқтисодий таҳлилни ўтказиш учун сизга мутахассислар керак. УРГУ эса бундай мутахассисларни сақлаб қолишга ҳаракат қилади. “Хоразм агро-консултатив маркази КРАСС” нодавлат ташкилотида ННО битирувчилари ва ўқитувчилари ишлайди, уларнинг аксарияти халқаро дастурлар бўйича таҳсил олган ва фан номзоди даражасига эга. КРАСС УРГУ учун нафақат "мияни сақлаш" учун, балки маблағ йиғиш механизми бўйича илмий ва тадқиқот ишларини молиялаштиришда ҳам самарали воситага айланди.

Ойбек Эгамбердиев - "КРАСС" ННТ ходими қирғичда туриб лазер қабул қилгичнинг ишлаш принсипини кўрсатмоқда (рамка фонида - лазер эмитент).

ПМГЕФнинг Ўзбекистондаги миллий координатори Алексей Волковнинг фикрича, бугунги кунда УРГУ ва “КРАСС” ННО нафақат Хоразм вилоятида, балки Ўзбекистонда ҳам қишлоқ хўжалиги технологияларини тарғиб қилиш бўйича ўзига хос “ақл маркази”га айланган. . Бундан ҳам кўпроқ, масалан, Озарбайжон ва Қозоғистон аграрларини қурғоқчиликда лазердан фойдаланиш тажрибаси қизиқтирди.

Фермер хўжалиги далаларида ерни лазер билан режалаштиришдан фойдаланишнинг иқтисодий таҳлили “А. Хоразм вилояти Урганч туманидаги “Темур” корхонаси механизатсиялаш харажатлари 12,3 фоизга ошганини кўрсатди. Бошқа томондан, дала юзаси текисланганлиги сабабли кейинги агротехник тадбирлар учун меҳнат сарфи 23,2 фоизга, суғориш учун сув сарфи 30 фоизга камаймоқда. Шу билан бирга, буғдой донининг гектарига ҳосилдорлиги ўртача 4 сентнерга (10 фоизга), фойда эса 50,1 фоизга ошади. Умуман олганда, лазерли далаларда буғдой этиштириш рентабеллиги 15,5% дан 22,5% гача кўтарилиши мумкин.

Амалий кўргазмадан сўнг иштирокчилар ўзларини қизиқтирган саволлар билан фикр алмашадилар

Пахта бўйича олиб борилган ҳисоб-китоблар ҳам ерни лазер билан текислаш технологиясидан фойдаланишнинг иқтисодий самарадорлигини кўрсатди. Меҳнат сарфи 11,3 фоизга, суғориш учун 20,8 фоизга, сув сарфи 20 фоизга қисқарди. Шу билан бирга, ҳосилдорлик гектарига ўртача 2,5 сентнерга, фойда эса 57,6 фоизга ошади. Умуман олганда, лазерли далаларда пахта етиштириш рентабеллиги 10 фоиздан 15 фоизгача ошиши мумкин.

Шунингдек, иқтисодий самара бутун Хоразм вилояти даражасида ҳисоблаб чиқилди. (жадвалга қаранг). Ҳосилдорликнинг ошиши инвеститсия қилинган маблағларни ҳисобга олмаганда 2,6 миллион АҚШ долларидан ортиқ, инвеститсиялар қоплангандан кейин эса қарийб 0,6 миллион АҚШ доллари миқдорида қўшимча фойда олиш имконини беради. Хоразм вилоятида ерларни лазер билан режалаштиришнинг учинчи йилида қўшимча фойда аллақачон 18,8 миллион АҚШ долларини ташкил этиб, ялпи ҳудудий маҳсулотнинг 2 фоизини ташкил этади. Иқтисодий самарадорлик билан бир қаторда ерни лазер билан режалаштиришдан фойдаланиш бутун вилоят даражасида катта ҳажмдаги сувни – 293,2 миллион м3 ёки Хоразм вилоятининг умумий йиллик сув исте’молининг 7,3 фоизини тежаш имконини беради.

Фойдаланиш имконияти асосий ҳисобланади

Бошқа кўплаб тежамкор ва оддий ечимлар Хоразмда кўрсатилди. Бунга агрооʻрмон хоʻжалиги, ерга нолга ишлов бериш, энергия тежамкор иссиқхоналар ва бошқа коʻп нарсалар киради. “КРАСС” нодавлат ташкилоти мутахассиси, УРГУ битирувчиси ва ўқитувчиси Инна Руденконинг фикрича, мавжудлик экологик технологияларнинг фермер хўжаликларида муваффақиятли жорий этилишининг асосий белгисидир. Бу борада КРАСС ҳатто бир қанча тамойилларни ҳам шакллантирган. Уларнинг фикрича, таклиф этилаётган инноватсион технологиялар:

• оддий бўлиш;

• маҳаллий билим элементларини киритиш;

• мавжуд ресурслардан фойдаланган ҳолда арзон бўлиши;

• қисқа муддатда натижа (иқтисодий фойда) бериш;

• ижтимоий меҳнатнинг минимал харажатларини талаб қилиш (фермерлар ушбу технологияларни индивидуал равишда қўллашлари учун);

• экологик жиҳатдан мақбул (мақбул) ва барқарор бўлиши;

• маҳаллий ҳамжамиятларнинг ижтимоий-иқтисодий муҳитига мослашиш.

Оддий ва тежамкор эчимларга риоя қилиш, биринчи навбатда, технологиянинг қўлланиладиган ёъналиши, оптималлаштириш вариантларини энг кам харажатли усулларда топиш қобилияти ҳақида гапиради. Эҳтимол, бу асосан инсон шахсияти, инсон омилининг таъсиридир. Бу борада яққол мисол, УРГУ 250 киши имтиҳон топширган спорт зали учун қандай совутиш билан таъминланган. Кондитсионерларсиз, компрессор ёрдамида ва эр ости сувлари Хоразмда совуқ, ёзнинг баландлигида ҳам 150 С. Ечим муаллифи УРГУ ректори Рўзимбой Эшчанов.

“Бундай чинакам иқтисодий ёндашувни мен ҳаммада кўришни истардим, – дейди ПМГЕФнинг Ўзбекистондаги миллий координатори Алексей Волков. – Инсоннинг тежаши, ўзиникини сақлаши табиий. Биз буни ривожлантиришимиз керак. Агар хоҳласангиз, яхши очкўзликдан фойдаланинг. Кўпроқ олинг ва камроқ сарфланг. Нима бўлса ҳам. Охир-оқибат, ҳар қандай тежамкорлик табиий ресурсларни тежашга айланади ".

1Бугунги кунда Хоразм вилоятида бугʻдой етиштиришда анʼанавий сугʻориш суви истеʼмоли 277,7 млн м3 (48500 га * 5725 м3), пахта учун 1 050 миллион м3 (105 000 * 10 000 м3) ни ташкил қилади. Лазерли режалаштириш технологиясидан фойдаланган ҳолда буғдой учун атиги 194,5 миллион м3, пахта учун 840 миллион м3 сув бўлади.

Ушбу материал "Иқтисодийшарҳ" журнали бош муҳаррири - Татяна Пронкина томонидан тайёрланган ва бизнинг веб-сайтимизга жойлаштириш учун тақдим этилган.
Сиз ушбу материал билан “Иқтисодий истиқбол” журналининг 2013 йил 4 (161)-сонида “ТРЕНДС Инноватионс” сарлавҳаси остида танишишингиз мумкин.
Ўқишдан завқланинг