Кўпчилик асалариларни асал берадиган ва баъзан тишлайдиган ҳашаротлар сифатида қабул қилади :). Биз одатда асалариларни бошқа маҳсулотлар ёки хусусиятлар билан боғламаймиз. Бироқ, уларнинг аҳамияти, бошқа ҳашаротлар каби, анча чуқурроқ ва уларнинг табиатдаги роли жуда муҳимдир. Асаларилар ҳосилдорликни оширишда қанчалик муҳимлигини фермерларнинг бир қисми билади. Қуйидаги ҳикояда асаларилар ва фермерлар ўртасидаги ёқимли ва ўзаро манфаатли қўшничиликнинг баъзи жиҳатлари тасвирланган.

Асаларилар фермерлар томонидан ўз экинларининг ҳосилдорлигини ошириш учун зарур атрибут сифатида қарашлари керак. Лойиҳамиздан мақсад маҳаллий бўлса-да – Тошкент вилояти Паркент туманида маҳаллий асаларичиликнинг кенг тарқалишига озгина бўлсада ёрдам бериш бўлса-да, биз асаларичиликни ривожлантиришга фермерларни ҳам жалб қилмоқчи эдик. Сабаби оддий – экилган майдон ёнида асаларилар асалари бўлса, яқин атрофда асалари бўлмаганидан кўра ҳосил албатта юқори бўлади. Кўпгина мамлакатларда фермерлар асаларичига ўз далалари ёнида уялар қуриш учун пул тўлайдилар.

Жараён оддий: чанглатишсиз ҳосилнинг ҳосил бўлиши мумкин эмас. Икки хил экинлар мавжуд - уларда ўз-ўзини чанглатиш (буғдой, нўхат, картошка ва бошқалар) содир бўлади ва улар учун ўзаро чангланиш зарур (пахта, ёнcа, кунгабоқар ва бошқалар). Ўзаро чангланиш сунъий, шамол ёки, энг самарали, ҳашаротлар орқали бўлиши мумкин. Бошқача қилиб айтганда, ҳашаротларнинг чангланиши кўпчилик мой, эм-хашак ва техник экинлар учун муҳим экологик жараёндир. Чангланиш мева (ўрик, олма, нок, олча, олча, олхўри, шафтоли), резавор мева, сабзавот экинлари (бодринг, пиёз, карам, шолғом, турп ва бошқалар), шунингдек, ёпиқ экинлар ҳосилдорлигини оширишда ҳам ғоят муҳим аҳамиятга эга. ўсимликлар.

Масалан, пахтани олинг:

"Пахта гулчанглари оғир ва ёпишқоқ, шунинг учун шамол чанглатиш мумкин эмас. Полен бир ўсимликдан иккинчисига ҳашаротлар, асосан бумблебеес ва асаларилар томонидан кўчирилади. 4 км гача бўлган масофада мумкин бўлган доналар "1.

Пахтанинг асаларилар томонидан чангланиши натижасида пахта хомашёсининг ҳосилдорлиги (10-24%) ва сифати сезиларли даражада ошади. Ҳосилдорликнинг ошиши биринчи ва иккинчи авлод авлодларида ҳам кузатилади.

Ҳосилдорликни ошириш билан бирга тўғридан-тўғри асаларичилик маҳсулоти – асал олиш ҳам иқтисодиёт учун муҳим аҳамиятга эга. Суғориш даражаси ва ғўза навига қараб 1 гектар ғўзадан 1 уядан бир кунда 0,5 кг дан 3,5 кг гача асал олиш мумкин. Оʻртача 1 гектар майдонда тоʻлиқ чангланиш учун 1-2 оила асаларилар (уялари) керак боʻлади. Дарҳақиқат, 10 гектар пахта майдонига узлуксиз қўшни бўлган ҳар бири 12 рамкали 20 та асалари уяси июл ойининг охиридан сентябр ойининг гуллаш даврига қадар асаларичига 700 дан 3000 кг гача соф пахта асал беради. Ўзбекистонда асал жиҳатидан энг серҳосил АН-Боявут-2 ғўза нави ҳисобланади.

"Тажриба шуни кўрсатадики, яхши қишлоқ хўжалиги технологияси билан асаларилар томонидан гулларни самарали чанглатиш натижасида сиз қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдорлигини сезиларли даражада оширишингиз мумкин. Масалан, мева плантатсияларидан 50-60% кўпроқ кунгабоқар, колза ва хантал - 45-50%, гречка - 50-55%, эсфорт, беда, беда, фик - 35-40%, полиз экинлари - 100-150% гулларни асаларилар чанглатганда, сабзавот уруғларининг ҳосилдорлиги. (карам, пиёз, сабзи) каби экинлар сезиларли даражада ошади. Асаларилар томонидан гулларнинг яхши чангланиши билан мева ва уруғларнинг сифати сезиларли даражада яхшиланиши муҳим "...

Асалариларни чанглатиш ҳамма жойда гул экинларини этиштириш технологиясига киритилиши керак ва асалариларни чанглатиш билан шуғулланадиган асаларичиларнинг меҳнати иш сифати ва чангланган экинларнинг ҳосилдорлигига қараб қўшимча ҳақ тўланиши керак, масалан, АҚШда. , бу эрда асаларичи чанглатиш учун фойдаланилган ҳар бир уя учун 50 доллар тўлайди.бир акр (= 0,405 га). “Кашковский В.Г. Асаларилар ва ҳосил ”(В.Г. Кашковский, Н.Д. Машинская - Новосибирск 2005 - 111 п.)

Айнан асаларилар қишлоқ хўжалиги ландшафтида зарур экологик функтсияни бажарадиган ҳашаротлардир. Ёввойи чанглатувчи ҳашаротлар, афсуски, инсон томонидан ўзгартирилган ландшафтда яшаш учун мақбул шароитларга эга эмас. Экинларни инсон томонидан даволаш (дорилар ва/ёки кимёвий моддалар, масалан, карбамид ёки дефолиатсия) ёввойи ҳашаротлар ва асаларилар учун зарарли. Аммо қайта ишлаш жараёнида асалариларнинг мавжудлиги назорат қилиниши мумкин, бу ҳашаротларнинг кераксиз ўлимини олдини олишга ёрдам беради. Деҳқон, албатта, далаларга ишлов бериш бошланиши ҳақида олдиндан хабардор қилиши керак.

Лойиҳамиз доирасида ёнcа ва бодринг ҳосилдорлиги асаларилар борлигига қараб қандай ўзгаришини солиштирдик. Суғориш шароитлари бир хил бўлган бир хил далалар танлаб олинди, лекин назорат далаларида асалари чангланиши кузатилмади ва кўргазмали майдон ёнида ҳар бир уяда 12 тадан ромли 10 та асалари уяси ўрнатилди.

Беда ҳосилдорлиги ошишини кўрсатиш учун беда нави – Паркент вилоятида устунлик қилувчи “Тошкент-1” навидан фойдаланилди. Натижалар 1-жадвалда келтирилган.

Жадвал Но 1. Асаларилар мавжудлигига қараб ёнcа ҳосилдорлигини таққослаш

Xuddi shunday namoyish bodring hosili uchun ham o'tkazildi. Barcha ma'lumotlar 2-jadvalda ko'rsatilgan.

Jadval 2. Asalarilarning mavjudligiga qarab bodring hosildorligini taqqoslash

Хулоса оддий ва ўз-ўзидан равшан:Хулоса ва тавсиялар

• Асалариларнинг қишлоқ хўжалиги далалари яқинида бўлиши ҳар қандай ҳолатда ҳам фермерлар учун фойдали бўлади;

• Асаларилар томонидан чанглатиш натижасида ҳосилдорликнинг ошиши маданият ва этиштириш шароитига қараб 10% дан 100% гача;

• Маҳаллий ҳокимият органлари асаларичилар ишига ҳар томонлама ёрдам беришлари керак, чунки Асаларичилар аҳоли саломатлиги учун муҳим бўлган тўғридан-тўғри маҳсулот – асал ва бошқа асаларичилик маҳсулотларини олишдан ташқари, қўшимча ҳосил олаётган фермерларга ҳам зарур хизмат кўрсатмоқда.

Қозоғистон Миллий Биотехнология Маркази - http://gmobase-ncb.kz/ishodnye_organizmy/hlopchatnik/