2012-йил 20-ноябр куни Наманган вилояти Мингбулоқ туманида мазкур ва қўшни туманлар фермерлари учун ўқув семинари бўлиб ўтди. Машғулотлар Наманган вилоятида амалга оширилаётган далаларни лазерли текислаш лойиҳаси доирасида бўлиб ўтди. Вилоятдаги коллежда йиғилган фермерлар ернинг деградатсиясига қарши курашиш, сувни тежаш ва ҳосилдорликни оширишнинг самарали усули сифатида ерларни лазер ёрдамида текислаш ҳақида батафсил ма’лумот олди. Семинар лойиҳамизнинг асосий ҳамкори ҳисобланган Наманган муҳандислик-технология институти томонидан ташкил этилди. 3 та маҳаллий МТПда ўрнатишдан ташқари, лойиҳа институтга келажакда ушбу ажойиб технология ҳақидаги билимларни тарқатишни давом эттирадиган битта жиҳозлар тўпламини ҳам беради.
Наманган вилоятида ушбу технологияни оммалаштириш лойиҳаси якуний босқичда бўлса, Қашқадарёда эндигина ишга туширилмоқда. 2012-йил 28-ноябр куни Қарши шаҳрида ҳам биринчи танишув ўқув семинари бўлиб ўтди. Семинарда БМТТДнинг иқлим хатарларини бошқариш бўйича қўшма лойиҳаси ва ПМГЕФ томонидан 12 та лазерли планнерлар тўплами ўтказилган вилоятнинг 6 та тумани фермерлари иштирок этишди. Қизиғи шундаки, илгари Ўзбекистонда лазерли текислаш технологияси қўлланилган бўлса-да, энди фермерлар бу ҳақда кам ма’лумотга эга. Ким бу технологияни билади, деб сўралганда, ҳозир бўлганларнинг ҳеч бири қўлларини кўтармади. Булар. кўпчилик фермерлар учун бу янги, нотаниш технология.
Ҳар иккала семинарда КРАСС ННТ Хоразм вилояти Ойбек Эгамбердиев бош технология эксперти сифатида иштирок этди. КРАСС ННТ (www.krass.uz)ПМГЕФ коʻмагида ушбу технологияни бутун мамлакат боʻйлаб тарқатиш ташаббускорларидан бири ҳисобланади. Семинарда фермерлар томонидан бир қанча қизғин саволлар туғилди. Қизғин муҳокама бўлди. Ойбек биринчи лазер лойиҳаси амалга оширилган Хоразмдан битта комплектни олиб келиб, ускуна қандай ишлашини яққол кўрсатиб берди.
- Oybekning lazerli rejalashtirish bo'yicha taqdimoti
- Ойбекнинг лазерли режалаштириш бўйича тақдимоти
Лазер тартиби ҳақида эслатма
Лазерли текислаш - лазер ёрдамида махсус жиҳозлар билан эрни текислаш усули. Майдонга ўрнатилган махсус эмитент қурилма олдиндан ҳисобланган ва танланган майдон даражасида лазер сигналини ҳосил қилади. Пақирли (узун ғилдирак базаси) тракторда махсус жиҳозлар ўрнатилган. Ушбу ускуна лазер томонидан кўрсатилган даражани ўқийди ва трактор ҳаракатланаётганда челакнинг кўтарилиши ёки туширилиши даражасини автоматик равишда созлайди. Шундай қилиб, трактор ҳаракатланаётганда, челак даланинг топографиясига қараб автоматик равишда кўтарилади ва туширилади, барча пастликлар ёки тепаликлар текисланади. Охир-оқибат, дала юзасида нотекисликдаги фарқ 1-2 см дан ошмайди - майдон деярли мукаммал текис бўлади. Ноқонунийликлардан халос бўлиш орқали даладаги бўшлиқларни тўлдириш учун қўшимча сув ёъқолмайди ва тепаликларни намлаш учун ортиқча сувни исроф қилишнинг ҳожати ёъқ. Дала мукаммал даражада текисланганда, тупроқ тез, бир текис намланади. Шу билан бирга, сувни тежаш 20-30% ни ташкил қилади. Ўғитлар тенг равишда тақсимланади. Тупроқ намлигининг бир хиллиги, ўғитларнинг бир хил тақсимланиши туфайли экинларнинг бир хил униб чиқиши содир бўлади. Ҳосилдорликнинг 5-10% гача ошиши кузатилади. Суғориш вақти ҳам қисқаради, суғориш учун меҳнат харажатлари, насосларнинг ишлаши ва механизатсиялаш харажатлари камаяди.
Умуман олганда, бу технологиянинг кенг тарқалишида Хоразмнинг етакчи ролини қайд этиш лозим. Айнан ўша ерда Урганч университетининг ЗЕФ-Бонн университети ва ЮНЕСКО билан ҳамкорликдаги лойиҳаси туфайли Хоразм вилояти фермерлари орасида бу амалиётни кенг ёйиш ишлари бошланди. Ушбу технологиядан фойдаланиш бўйича ёъриқноманинг ажойиб нашри чоп этилди. Ажойиб иқтисодий таҳлил қилинган, уни №2 ахборот бюллетенимиздан топишингиз мумкин. Ушбу иқтисодий таҳлилга кўра, агар технология Хоразм вилояти фермерлари томонидан кенг қўлланилса, вилоят қўшимча равишда 18 миллион доллардан ортиқ соф фойда олади. ҳар йили. Лойиҳа доирасида Хоразмда КРАСС ННТ мутахассислари томонидан Наманган, Андижон, Қашқадарё, Сирдарё вилоятларида бир қатор кириш ма’рузалари ўтказилди. Наманган ва Қашқадарёда бу ма’рузалардан сўнг у ерда ҳам бу технологияни ёйиш ташаббускорлари пайдо бўлди. Наманганда бироз олдинроқ, Қашқадарёда бироз кечроқ бу соҳаларда лойиҳалар шундай бошланди.
Эндиликда Қорақалпоғистонда ҳам лазерли текислаш бўйича лойиҳа бошланган бўлиб, ПРООНнинг Оролбўйи бўйича лойиҳаси билан биргаликда республиканинг 9 вилоятига тарқатиш учун 12 комплект жиҳозлар харид қилинади.
Агар ушбу технологияни республиканинг бошқа ҳудудларида фермерлар ўртасида тарқатиш бўйича ташаббускорлар (ҳокимликлар, Фермер хўжаликлари кенгашлари, сувдан фойдаланувчилар уюшмалари, институтлар ва бошқалар) бўлса, ПМГЕФ ушбу ташаббусни қўллаб-қувватлашга тайёр. Грант бериш шартлари ҳақида бизнинг веб-сайтимизда - "Грантимизни қандай олиш мумкин" бўлимида батафсил ўқинг.
Хурсандчилик ҳақида ...
СеминарларНаманган ва Қашқадарёда нафақат қизиқарли, балки кулгили ҳам эди. Ёълда вақтни қизиқарли қиладиган ва узоқ вақт давомида кўнглини кўтарадиган кулгили лаҳзалар бўлди.
Наманганда ҳамма мени чақирди, Алексей Волков, Алексей Волкович ..
Намангандан кетаётганда яна бир кулгили воқеа юз берди. Ёқилғи шлангини сўраб устахона ёнида тўхтадик. Чиндан ҳам бизнинг ҳудудга хос бўлмаган кўринишдаги устахона ишчиси менга қараб, Ойбекдан сўради:
- Немисми?
- Нега немис? рус.
- Ааааа, франтсузга ўхшайди ... - у қисқа паузадан кейин ..
Шундан сўнг биз узоқ вақт кулдик.
Қарши шаҳридаги семинар шаҳар чеккасида жойлашган айрим қурилиш материаллари омборлари, эҳтиёт қисмлар бозорида жойлашган меҳмонхонада бўлиб ўтди. Эрталаб биз (ўзим ва стажёримиз Катя Лианг) олдинги чизиқ деб аташ мумкин бўлган ёъл бўйлаб меҳмонхонага бордик ... Баъзи базанинг дарвозаларидан бирининг ёнида бир киши турарди ва афтидан нонушта қилди - у қўлида торт... ёъл бўйлаб кетаётганимизда бизни бир муддат кузатиб турди.. Унда қандай туйғулар ўйнаганини билмайман, лекин негадир у ёнимизга келиб, ҳар биримиздан бир парча узиб ташлади. - деди "Мархамат" ва бизни ўйлаш учун қолдириб.
