Саёҳат эслатмалари

Бу сафар биз 2208 км ё‘лни босиб ўтиб, уч кун ичида бешта вилоятга қандай этиб келганимизни айтиб берамиз.

Бу ақл бовар қилмайдиган нарса, деб ўйлашингиз мумкин. Қуйидаги ҳикоя бунинг исботидир.

Ахборот шунчаки товушлар ва матнлар йиғиндиси бўлмай, бутун дунё тасаввурга тақдим этилаётган, тингловчининг кўзига очиладиган замонда саёҳат қилишни истамайдиган одамни топиш қийиндек туюлади. Одатда нима ҳақида эшитганингиз ҳақида ўйлаш ва ушбу учрашувлардан ўз таассуротларингизни қолдириш қизиқарли бўлиши керак. Ва узоқ ва қулай ғилдиракларда саёҳат қилиш, деразадан ташқаридаги ландшафтлар ва ландшафтлар вақти-вақти билан ўзгарганда, уларнинг тоза табиатига ошиқ бўлиш - бу яна бир ҳаяжонли ва ҳаёт байрамидир.

Сурхондарёда писта етиштириш

Биринчи кун

“Сурхондарё вилоятининг тоғ олди ва қурғоқчил ҳудудларида бодом ва писта етиштириш бўйича тажриба питомникларини ташкил этиш” лойиҳасига кўра питомниклар ташкил этиш ҳудудлари Сурхондарё вилоятининг Шеробод, Зарабоғ ва Бойсун туманларида жойлашган. Айнан шу кетма-кетликда биз ушбу ҳудудларга ташриф буюришимиз керак эди. Одатда "биринчи хўрозлар билан" режалаштирилган жўнаш арафасида этарли даражада ухлаш деярли мумкин эмас. Ҳар сафар жиддий саёҳатдан олдин, айниқса ёввойи табиат билан чегарадош ёки одатдагидан узоқроқ жойларга, шахсан мен ҳеч қачон ухламайман. Ҳар сафар ярим тунни ёқимли шовқин-сурон ичида ўтказаман, яқинлашиб келаётган саёҳатни кутаман, ўйлайман, ҳар хил нарса ва жиҳозларни саралайман, мумкин бўлган ва мумкин бўлмаган "тўсатдан эҳтиёж" ни тўплайман. Ва одатда тонгга яқин уйдагилар менинг "саёҳат сумкам" - 35 литрли рюкзакка қоқилиб, коридорда ўз вақтини кутиб, ниҳоят эгасининг орқа томонига ўтиришади.

Узоқ сафардан олдин биз одатда автомашинани профилактик кўрикдан ўтказишга ҳаракат қиламиз ва бу сафар биз хизмат кўрсатиш марказида тўхтадик, усталарга "пўлат отимиз" - жасур Тушканни кўрсатдик (биз чаққон машинамизни Ҳюндаи Туссан деб атаймиз) . Биз усталарга қарадик, у ерга ва у ерга тўхтадик ва саёҳатимиз учун рухсат бердик. Ва шунинг учун биз ўша куни эрталаб режалаштирилганидан кечроқ жўнадик. Соат 10 ларда биз шаҳар чегарасидан зўрға чиқдик. Эслатиб оʻтамиз, бир кун аввал Жиззах вилояти, Гʻаллаорол вилоятига, тупроқни асраш боʻйича қишлоқ хоʻжалиги лойиҳаси амалга оширилиши режалаштирилган ҳудудлардан бирига саёҳат боʻлган эди. Саёҳат Тошкентга кеч қайтиш билан якунланди. Аммо бу бизнинг навигаторимизга саёҳатимиз учун ёқилғи захиралашга вақт топишига тўсқинлик қилмади ва унинг амалийлиги туфайли пўлат отимизнинг багаж бўлимига 220 литрга яқин бензин (шу жумладан газ баки) сачради. бочкалар ва қутилар ва биз ёълда ёнилғи қуйиш учун тўхташлар ҳақида қайғурмай, ишонч ҳисси билан ҳайдадик.

Бир неча соат ёълда бўлдик, ёъқотилган вақтни ушладик. Самарқандга етиб, тушлик қилиб, ё‘лга тушдик. Тошкентдан кеч қолганимиз манзилга кеч етиб боришимизга та’сир қилди ва бир оз тун қоронғу, қишлоқ ё‘лларида кезиб, ҳали ҳам Термизга етиб келдик. Улуғвор Термиз шаҳри, мамлакатнинг энг жанубий шаҳри. Қадимги эрон тилидан олинган шаҳар номи "ўтиш жойи" деган маънони англатади. Қадимда Амударёда муҳим ўтиш жойи бўлган.

Шерободдаги писта

Термизда тунаб, тонг саҳардан биринчи режалаштирилган лойиҳамиз ҳудудига, Шеробод туманига, Термиз шаҳри марказидаги “Хусниттдин бўғ” фермер хўжалиги ҳудудига кўчдик. Жамшиддан ташқари, бизнинг шофёримиз Шуҳрат ва сизники ростдан ҳам бу ерларга биринчи бор келишди. Жамоамиз эса 2013-йил баҳорида фермер томонидан экилган писта ва бодом кўчатлари тоғ бағирларида қандай илдиз отганини кўриш мақсадида бу ерга келди. Фермер боғлари ёнидан жами 11 гектар қурғоқчил ёнбағирларга кўчатхона учун экилган. Пистанинг омон қолиш даражаси тахминан 60% ни ташкил этди ва бодомнинг омон қолиш даражаси, афсуски, паст эди. Унинг айтишича, бодом кўчатлари 3-4 ёшда экилган ва пайванд қилинган бўлса, ёш кўчатларни ўтқазиб, пояси ма’лум ҳажмга етгандан кейин пайванд қилиш зарур.

Бўлажак писта боғининг нишаби

Кўчатларни табиий суғориш учун қияликда сиғими 1 тоннагача бўлган кичик дренаж ҳавзаларини қурди, уларда чўкиндилар йиғилиб, кейин бу сув кўчатларни суғориш учун ишлатилади. Ўша эрда, қияликда у каттароқ ҳажмдаги идиш қуради, унга ёғингарчиликни йиғишдан ташқари, ариқ ва сувдан сув олиб келиш ва қуйиш мумкин бўлади. Сув ҳавзаларидан суғориш сувни тўғридан-тўғри кўчатларга киритиш орқали амалга оширилади ва ёғингарчилик ва намликни кўчатларга тўғридан-тўғри тўплаш учун ён бағирларда, кўчатлар тепасида В шаклидаги ариқлар ўйилган, улар бўйлаб ёғингарчилик, назарий жиҳатдан, ёғингарчилик бўлиши керак. дренажлаш ва кўчатларга оқиш

Ёмғирли деҳқонларнинг тажрибаси шуни кўрсатадики, ҳайдалган эр сувни эрнинг умуман тегилмаган қисмига қараганда ёмонроқ ўзлаштиради. Бошқача қилиб айтганда, тегилмаган тупроқ ўзига хос қон томир тузилишга эга бўлиб, сувнинг сирт оқимини яхши ўзлаштиради, шу билан бирга, ерни ҳайдаш билан одам табиат томонидан яратилган тупроқ тузилишини бузади. Шу сабабли, қанчалик парадоксал туюлмасин, кўп асрлик шудгорлаш техникаси билан анъанавий деҳқончилик ҳалокатли, самарасиз ва қиммат технология ҳисобланади. Шу боис кучли ёғингарчиликлар ҳайдалган ерлардаги экинларни ювиб кетиши ва сув эрозияси жараёнини тезлаштириши, тоғ олди ҳудудларида эса бу катта экин майдонларининг емирилишига олиб келишини тез-тез кузатамиз. Сайтимиз саҳифаларини тарк этмасдан, сиз қишлоқ хўжалигини муҳофаза қилиш ва тупроқда қандай кўринмас, аммо жуда муҳим жараёнлар содир бўлишини билиб олишингиз мумкин.

Бу тупроқнинг сув эрозиясига ҳисса қўшиши мумкин ва бундай суғориш билан сув элементар буғланиш учун дастлабки ҳажмидан кўп нарсани ёъқотади. Аммо фермернинг ўзи айтганидек, томчилатиб суғоришдан фойдаланиш яхшидир, чунки бу технология сувни катта тежашга қўшимча равишда эрни ўсиб бораётган эрозия ва кейинчалик деградатсиядан қутқаради. Фермер шахсий тажрибасидан тушунди ва сув этишмаслигини ҳис қилиб, томчилатиб суғориш технологиясидан фойдаланишга қарор қилди, бунга ўзи ҳам ишонч ҳосил қилди. Биз эса, ўз навбатида, олис Наманганлик “томчи кашшофимиз” Балтабоев Абдулвоҳиднинг алоқаларини тақдим этдик.

Сурхондарё мамлакатимизнинг энг жанубий минтақаси боʻлиб, жануби-гʻарбда Тупкманистон, жанубда Афгʻонистон билан чегарадош ва, албатта, у ерда жуда иссиқ. Ҳусниттдин, шунингдек, 2,5 гектар майдонда жойлашган гўзал боғга эга ва узоқ вақт давомида барча мумкин бўлган ва ажойиб мевали дарахтлар, сабзавотлар ва бошқалар билан бўронли ҳаётини ўтказди. Ажабланарлиси шундаки, у кўп йиллар олдин Шимолий Америка ёнғоғи турини (унинг сўзларига кўра, бизнинг ёнғоқнинг қариндоши), Пекан ёнғоғи деб аталмиш. Шимолий америкалик бу меҳмонда ёш пахта чиғаноғини жуда эслатувчи қизиқарли ёнғоқ меваси бор ва ядро-ёнғоқ ёнғоқнинг ядросига ўхшайди, фақат бир оз чўзинчоқ шакли. Уларнинг айтишича, бу дарахт узунлиги 60 метрдан 100 метргача ўсиши мумкин. Иссиқлик кўплаб термофил ўсимликлар учун неъматдир ва эҳтимол шунинг учун у эрда энг ширин ва дунёга машҳур Шеробод анорлари (мен бу сўздан қўрқмайман) ўсади. Анор аслида реза мевасидир. Маҳаллий анорнинг пишган уруғлари жуда катта ва жуда ширин. Анорнинг аччиқ ва торт пўстлоғидан изланувчан ва кузатувчан халқ табиблари ҳам фойдаланадилар. Анор пўстлоғининг қайнатмаси тортувчи, бириктирувчи суюқлик бўлиб, у заҳарланиш ва ҳаммомга тез-тез бориш учун ажойиб халқ давосидир. Бундан ташқари, уйда биринчи тиббий ёрдам тўпламини унутган ва мустақил равишда мамлакатнинг бир чеккасидан бошқасига кўчиб ўтадиган, ошқозон-ичак тракти микрофлорасини турли синовлар ва саргузаштларга дучор қилган саёҳатчи учун бу жуда қулай ва жуда муҳимдир.

Шеробод боғбон ва унинг мевалари

Худди шу фермер хўжалигида 2011-йилда Дастуримиз асосида сув ғилдираги ёки биз уни “спирал чарҳпалак” ўрнатишга ёрдам бердик. Боғлар ёнидаги суғориладиган ариқда сув бўлса, бу чарҳпалак муваффақиятли ишлаб, Ҳусниттдин боғини суғоришга ёрдам беради. Ушбу оддий муҳандислик ихтиросининг ўзига хослиги шундаки, спирал чархпалак сувни сув манбасининг ўзи даражасидан юқорига кўтариши мумкин, шу билан бирга мавжуд энергия - сув оқими энергиясидан фойдаланишдан ташқари, бир томчи ёқилғини ҳам сарфламайди. Бу гал кеч кузни ҳисобга олиб, суғориладиган ариқда сув ё‘қ, суғориш мавсуми аллақачон тугаган ва чорхпалак суғориш ариқ ёнида, майса устида ётиб, кейинги мавсумни кутарди.

Шерободдаги писталарни кўздан кечириб, бир оз тетиклик қилишга қарор қилдик, аслида ўша пайтгача нонушта ҳам қилмаган эдик. Менинг ҳамроҳларим узум ва ясси кек сотиб олишди, айтмоқчи, бу "жуфтлик дует каби жуда мазали эшитилади". Тўғриси, йигит ё‘лда тандирдан сотаётган маҳаллий самсага алданиб қолдим. Самса этарлича катта эди, ҳатто кафтингизга ҳам сиғмасди ва ниҳоятда мазали эди. Ўша пайтда мен энг чемпион маҳаллий самсани татиб кўрганман ва бундай эрта хулосалар билан қанчалик хато қилганимни билмай қолдим. Мен бунга кейинроқ, худди шу сафарда саёҳат ва гастрономик юкимни тўлдириб, мамлакат гастрономик харитасига яна бир "вилка ва пичоқ" ни йиғиб, амин бўлдим. Кейинроқ сизни бу ҳақда ҳикоя кутмоқда. Шундай экан. Биз машинада мега-самса ва узумни ясси нон билан истеъмол қилишни давом эттирдик, чунки вақт узум шарбати ёки бармоқларимиз орасига самса шарбати каби тинимсиз оқиб ўтди ва биз саёҳатимизни давом эттиришга мажбур бўлдик. Миллий фастфуд - самсадан сўнг, мен ҳам маҳаллий узумни ясси нон билан татиб кўрдим. Бу шунчалик мазали эдики, менга таниш нарса сезилди ва узоқ ўтмишдаги хотиралар, беғубор болаликдан эслаб қолдим ...

Зарабагдаги писта

Шерободдан сўнг кейинги манзил – Зарбоғ туманидаги Қизил Олма қишлоғига ё‘л олдик. Минор ака у ерда яшайди ва ишлайди. Унинг ихтиёрида 15 гектар адирзор бор. Нишабдаги бутун участка сим билан ўралган ва юқори ва пастки қисмга бўлинган, улар ёъл, нишабни кесиб ўтувчи тераста билан ажратилган. 2012-йилда писта ва бодом, кейинроқ ё‘лакнинг айрим жойларига нўхат экди. Деҳқон ўз томорқасини тавсия этилган экиш схемасига мувофиқ яхши экиб олди. У фақат бу йил жуда қуруқ бўлганидан нолиди ва суғориш учун икки тсистерна сув ишлатди. Охирги марта 27 апрел куни ёмғир ёғди ва шундан кейин ҳам осмондан бир томчи ёғингарчилик ҳам тушмади. Аммо бу парадокс бўлиб туюлади, иқлимнинг барча интригаларига қарамай, унинг омон қолиш даражаси жуда яхши ва бундай шароитларни ҳисобга олган ҳолда (у, албатта, кўчатларни суғорган, эшакда сув олиб келган) - қурғоқчилик, писта. томонидан экилган, унинг сўзларига кўра, улар камида 70 фоизга илдиз отган ва бодом ҳам бу ерларни яхши ўзлаштирмоқда ва тахминан бир хил ҳажмда илдиз отиб, "ўз ҳуқуқларини эълон қилган". Буларнинг барчаси билан участканинг пастки қисмида кўпроқ кўчатлар илдиз отган ва улар плантатсиянинг юқори қисмига нисбатан анча яхши ривожланган. Келгуси йилда етишмаётган 30 фоиз кўчатларни тўлдириш ва экишни режалаштираётгани ва ҳозирданоқ 2 минг дона кўчатга буюртма берганини айтди. Бундай муваффақиятнинг яна бир муҳим жиҳати шундаки, Минор ака ўз плантатсиясини яхшилаб ўраб олди, токи ичкарига қорамол кирмасин, кўчатлар хавфсиз ўссин, акс ҳолда ҳар қандай туёқли жонивор ширин кўнгил учун шундай ширали баргларни ейди.

Писта ҳали ҳам ажойиб ўсимлик. Атрофда жазирама иссиқ, барглари зич, гўштли ва салқин. Писта ақл бовар қилмайдиган ҳаётийлик ва мослашувчанликнинг ажойиб намунасидир.

Ва шунга қарамай, Минор ака суғориш самарали бўлиши учун экиш учун ерни ҳайдаш керак, деган хулосага келди. Яқинда 5 кг писта сотиб олиб, олиб келганини, ернинг тепасига кўпроқ экмоқчи эканлигини айтди. Аммо энди у ер ҳайдаб, кўрпа-тўшакларни чўзмоқчи. Унинг ўзининг ГАЗ-66 русумли автомашинаси бор ва у шу мақсадларда фойдаланмоқчи. Суғориш учун у 1,5 тонналик бочкадан фойдаланади, унга сув олиб, уни судраб олиб, тўшак орқали - кўчатларга ўтказади. Акс ҳолда, бошқа ёъл ёъқ, дейди у.

Баъзида одам турли хил ва кўпинча оғир шароитларда технологияни ўз эрида қандай ривожлантираётганини кузатиш қизиқ. Мана, бизнинг кўз ўнгимизда, мамлакат жанубидаги қурғоқчил шароитда, эҳтимол, қурғоқчил деҳқончилик асослари қўйилаётган бўлиб, маҳаллий фермерлар ўзларининг баъзан ақл бовар қилмайдиган машаққатли меҳнатлари ва матонатлари билан ишлаш мумкин ва зарур эканлигини исботламоқдалар. шундай эр ва ҳўл ҳамширангизга ғамхўрлик қилинг. Ахир, ёмон ер ёъқ, ер ҳамма жойда тирик, фақат унда тўғри яшаш ва унга муносабатда бўлиш керак. Қаҳрамонимизнинг плантатсия яратишга бўлган қизиқиши жуда катта, унинг шудгорлашда трактор сифатида ҳам машинадан фойдаланишга қандай тайёр эканлиги кўриниб турибди. У ёлғиз ишлайди ва, албатта, бу унинг учун жуда оғир ва биз унга фақат соғлик, куч ва она табиатнинг марҳаматини тилашимиз мумкин. Вақт сезилмай ўтади ва тез орада бу ерда яхши боғ пайдо бўлади, кейин одамлар Минор акани яхши сўзлар билан эслайдилар ва, албатта, унга ҳурмат бажо келтириш, ёрдам бериш учун келишади. Ахир, ҳамма ҳам кичикни - каттанинг бошланишини кўрмайди. Минор аканинг ишлари яхши эканига ишонч ҳосил қилиб, тоғлар фонида писта кўчатлари билан ўзини ва тоғ манзарасининг бир неча кадрларини суратга олиб, у билан хайрлашиб, ё‘лга, тўғрироғи ортга қараб кетдик. Биз иссиқхонани кўришимиз керак эди.

Минор ака ёш писта билан

ЭСОТ - энергия тежамкор қуёш иссиқхонаси

ПМГЕФ, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси ва ПРООН Тараққиёт дастурининг “Ўзбекистон бизнес форуми” лойиҳасининг қўшма лойиҳаси доирасида қурилаётган тўққизта иссиқхонадан бири шундай номланади. Бу иссиқхона Қўзи Тўлаков қишлоғидаги деҳқон хўжалиги ўрнида барпо этилаётган бўлиб, биз ташриф буюрган пайтимизда унинг рамкаси ва деворлари бор эди.

Қуёшда иситиладиган энергия тежамкор иссиқхона жанубга қараган (сигирдан ташқари)

Ташрифимиз вақтида термал адёл ясаш ва қишки синовларга тайёргарлик кўриш қолди. Умид қиламизки, бу иссиқхона ҳам қуриб битказилган бошқалар каби қишдан ҳам муносиб ўтиб кетди. Иссиқхона эгаси билан термал кўрпани тайёрлаш технологияси ва иссиқхонани ишга тушириш муддатлари ҳақида суҳбатлашдик. Биз иссиқхонани бир нечта суратга олдик, кейин ҳаммамиз биргаликда мазали қудуқ сувини ичдик, эгасига раҳмат айтдик, у билан хайрлашдик ва ёълда давом этдик. Кечқурунгача ташриф буюриш учун яна учта жой бор эди.

Қизил тош

Мен ҳикоямнинг бошида шуҳратпараст ғоя ҳақида гапирдим. Демак, ғоя муаллифининг исми Эркин Кучкелдиев. Бу жуда бақувват ва мақсадли одам. У бизга дастурда маҳаллий аҳоли учун микро ГЕС қуриш ғояси ҳақида ёзган. Кун давомида биз унга қўнғироқ қилдик ва дарҳол жойида учрашишга келишиб олдик. Учрашув жойининг номи маҳаллий аҳоли орасида "Қизил қоя" номи билан машҳур. Дарҳақиқат, ёъл бўйлаб кичик бир тизма бор, у ўнгдан чапга қараб тош деворга айланади. Бу тош, Эркин Кучкелдиевнинг айтишича, ушбу жойларнинг ташриф қоғози ҳисобланади. Тош ҳақиқатан ҳам ёрқин қизил рангга эга ва унинг вертикал девор қисмида ёзувга ўхшаш қаторларда жойлашган чуқурчалар бор, гўё кимдир санскрит тилига ўхшаш тилда матн ёзган. Красная қояси атрофида бешта қишлоқ бор. Лойиҳа ғоясига кўра, микро ГЕСда ишлаб чиқариладиган электр қуввати тегирмонга сарфланади, бу эса маҳаллий аҳолига донни ун қилиш имконини беради.

Микро ГЕСнинг ишлаши учун бу ердан йил боʻйи оқиб оʻтадиган ва унинг даражаси бир вақтнинг оʻзида оʻзгармайдиган кичик Панжоб дарёсининг сувларидан фойдаланиш режалаштирилган. Бу дарё табиатнинг ноёб ижодидир. Эр ости қатламларида оқаётган сув минг йиллик туз конларини ювиб юборади ва шунинг учун шўр ва, ғалати, ҳатто октябр ойида ҳам иссиқ бўлади. Мен алданиб, биздан унча узоқ бўлмаган жойда шовқин-сурон қилаётган кичик табиий шаршарага шўнғидим. Сув ҳақиқатан ҳам шўр, маҳаллий аҳоли ва Эркиннинг ўзига кўра, шифобахш хусусиятга эга, тери касалликларига ва яраларга шифобахш. САНИИРИ лабораторияси ходимлари сувни кимёвий таҳлил қилишди. Тузсизлантиришдан сўнг дарёнинг суви ичишга яроқлидир.

Дарё - туз қирғоқлари

Эркин Кучкелдиев адирлик тизмасининг юқори қисмида жойлашган унумдорлиги паст ва фойдаланилмаётган 90 гектар ерни, жумладан, ён багʻирлари ва дарё водийсининг бир қисмини ижарага олади. Кучкелдиев микро ГЕС қуришдан ташқари, ўзига тегишли ерларнинг аксариятига писта экмоқчи.

Унинг ҳали кўп қизиқарли ғоялари ва режалари бор ва у аллақачон улардан баъзиларини амалга оширишни бошлаган. Аммо бу бутунлай бошқача ҳикоя.

Саиробдан ўтаётган эдик. Биз эски мактаб “синфлари”га – қари чинорлар ковакларига қарадик. Ва улар муқаддас балиқни кўрдилар.

Бойсундаги писта

Учинчи пистазоримиз Бойсун туманида жойлашган бўлиб, кун охиригача ё‘л олдик. Биз Работ қишлоғи бўйлаб юрдик, кейин яна ярим соат давомида тоғ этаклари бўйлаб югурдик ва ниҳоят, деярли оқшом чоғида бу эрга этиб келдик. Ушбу участка келажакдаги ёълдан унчалик узоқ бўлмаган 10 гектар қуруқ эр эди, унинг қурилиши энди тез суръатлар билан давом этмоқда. Бу ерда 2013-йилда 10 гектар майдонга 2080 туп писта кўчати экилди. Фермернинг фикрича, суғориш тез-тез амалга оширилган бўлса-да, бу эрда кўчатларнинг омон қолиш даражаси аввалги плантатсияга қараганда бир оз паст. Шуни таъкидлаш керакки, кўчатлар яқинида юқори кучланиш линияси ўтади ва эҳтимол мавжуд бўлган электр майдони ёш кўчатларни оддийгина зулм қилади. Аммо, ноқулай муҳитга қарамай, бу ҳудудда писта омон қолиш даражаси 70% ни ташкил қилади.

Бойсундаги ёш пист

Биз охирги пистадан қайтганимизда, аллақачон кеч бўлган эди. Ё‘ғон тун қоронғулик дангаса мушукдек водийлару адирларни қоплаб, иссиқ шабада билан печнинг қаердадир ёрилиб, уй чўғида сўниб турган ўтиннинг ўзига хос ҳидини кўтарди. Бизни ҳайратланарли хотиржамлик туйғуси қамраб олди ва мушакларда ширин чарчоқ тарқалди, аммо дам олишга ҳали эрта эди, чунки бир кечада қолиш масаласи ҳали ҳам ҳал қилиниши керак эди. Бизда танлов бор эди, ё тунаш учун Термизга қайтиш ёки Қаршига кетиш. Қаршига келган биринчи кунимиз кечки пайт давом этишга қарор қилинди.

Давоми бор.